وقتی نام «شاهنامه» را میشنویم، معمولاً به یاد رستم و سهراب و نبرد پهلوانان میافتیم. اما شاهنامه جز داستان، درباره فرهنگ، خرد، داد و جایگاه زن هم حرفهایی دارد. «نامهی داد و خرد» نوشته غلامعلی قاری از همین زاویه سراغ شاهنامه میرود. نویسنده در مقدمه میگوید این کتاب یادداشتهایی است که با بهرهگیری از دانش شاهنامهپژوهانی مثل کزازی، خالقی مطلق، مسکوب و ژاله آموزگار فراهم شده است.
«نامهی داد و خرد» با ریشهشناسی واژه «فرهنگ» شروع میشود و میپرسد فردوسی از گوهر، هنر و خرد چه برداشتی دارد. در ادامه، چند موضوع بزرگ شاهنامه جداگانه بررسی میشود: فرّ و انواع آن (موبدی، ایزدی و کیانی)، زنان و ازدواج در شاهنامه، پوشش بانوان، داد و دهش، و شاه نیک و بد. بخش دیگری هم به جشنهای ایران باستان از گهنبارها و جشنهای ماهانه تا نوروز، مهرگان و سده اختصاص دارد. کتاب همچنین به زبان، اندیشه و شعر، و چاپها و تصحیحهای شاهنامه (مثل چاپ مسکو، خالقی مطلق و ژول مول) میپردازد.
بخشهای بعدی با عنوان «یادداشتهای شاهنامه» موضوعهای جداگانهای را مرور میکنند: حماسه و اسطوره، پنج اصل هویت ایرانی، دیوان، هفتخان، سازها، شمار ابیات نسخهها و شاهنامههای مصور. «خردورزی زنان در شاهنامه» هم شش شخصیت را معرفی میکند: فرانک، سیندخت، تهمینه، گردآفرید، فرنگیس و کتایون. پایان کتاب هم به نقالی، آرش کمانگیر، کارکردهای اجتماعی شاهنامه و حضور اسطوره در شعر اخوان ثالث میرسد. همه جا بیتهایی از شاهنامه با ذکر نسخه آمده است. طرح جلد هم از نقاشی استاد منصور وفایی از داستان رستم و سهراب است.
«نامهی داد و خرد» مجموعهای از مقالهها و یادداشتهای جدا از هم است و برای علاقهمندان به شاهنامه و فرهنگ ایران مناسب است. اگر میخواهید با موضوعهایی مثل فرّ، جایگاه زنان، جشنهای ایرانی یا تفاوت نسخههای شاهنامه آشنا شوید، یا بهعنوان معلم و دانشجو دنبال یادداشتهای موضوعی درباره شاهنامه هستید، این کتاب منبعی برای شروع در اختیارتان میگذارد.

